आनी छोइङ डोल्मा

व्यक्तिगत जीवन तथा नेपाली नागरिकतासम्बन्धी प्रश्नहरू

१. पारिवारिक पृष्ठभूमि

निम्न विवरण आनी छोइङ डोल्माको पारिवारिक पृष्ठभूमि तथा आफन्तहरूसँग सम्बन्धित छन्।

पिता: गारा छेगा (Gara Tsega)
उनी मूल रूपमा तिब्बतबाट आएको र हाल दिवंगत भएका छन् ।

आमा: येशे डोल्मा (Yeshe Dolma)
उनी पनि मूल रूपमा तिब्बतबाट आएकी हुन् । उनी पनि दिवंगत भइसकेकी छिन् ।

दाजु: नाङछेन लाम्बु (Nangchen Lambu)
उनी हाल क्यानडामा बसोबास गर्र्छन् ।

दिदी: मेतोक (Metok)

उनका श्रीमान् ङवाङ (Ngawang) हुन् । उनीहरू अमेरिकाको सिकागोमा बसोबास गर्छन् । तर, उनीहरूका आमा फरक छन् ।

कान्छा भाइहरू: आपो छेवा (Apo Chewa) र आपो छुङ (Apo Chung)
उनीहरू आनी छोइङ डोल्माका सहोदर भाइहरू हुन् । हाल उनीहरू क्यानडामा बसोबास गर्छन् ।

काका तथा नातेदार

१. सिल्नोन (Silnon): उनी अमेरिकामा बसोबास गर्छन् ।

२. येशे दोर्जे (Yeshe Dorje):

उनी दिवंगत भइसकेका छन् । उनी पहिले काठमाडौंको बौद्धस्थित धाराटोलमा बसोबास गर्दै आएका थिए ।

२. पारिवारिक इतिहास तथा प्रारम्भिक जीवन

आनी छोइङ डोल्माका माता–पिता दुवै मूल रूपमा तिब्बतबाट आएका थिए । उनीहरू सुरुमा भारतमा बसोबास गरेका थिए । पछि नेपालको काठमाडौंमा आएर बस्न थालेका हुन् । उनका पिता प्राचीन बौद्ध मूर्तिहरूको व्यापार गर्दथे । उनले बुद्ध, गुरु रिन्पोछे तथा अन्य बौद्ध गुरुहरूसँग सम्बन्धित मूर्तिहरू बिक्री गर्ने गरेको बताइएको छ । उनले बिक्री गर्ने कतिपय मूर्तिहरूको मूल्य अन्य मूर्तिहरूको तुलनामा निकै महँगो हुने गर्दथ्यो ।

आनीका पिता मिठो बोल्ने र मानिसहरूलाई आफ्नो कुरा बुझाउन सक्ने व्यक्तिका रूपमा चिनिन्थे भन्ने विवरण छ । तर, आनी छोइङ डोल्माले आफ्नी आमालाई पिताले बारम्बार कुटपिट गर्ने गरेको बताउने गरेकी थिइन् । पछि उनका पिताले आनी छोइङ डोल्माका गुरुबाट मूर्तिसँग जग्गा साटासाट गरी जग्गा प्राप्त गरेको र त्यसपछि बौद्धमा राम्रो घर निर्माण गरेको बताइन्छ । आनी छोइङ डोल्माले केही वर्ष बुद्ध दोर्जे विद्यालयमा अध्ययन गरेकी हुन् । त्यसपछि उनले एचए टुल्कु उर्गेन रिन्पोछेको संरक्षण तथा मार्गदर्शनमा नाङ्क्यिद गुम्बामा भिक्षुणी बनेकी हुन् । नाङ्क्यिद गुम्बामा रहँदा उनको आनी माया नामले चिनिने एक वरिष्ठ भिक्षुणीसँग बारम्बार मतभेद हुने गरेको विवरण प्राप्त भएको छ । आनी माया एक असल साधिका हुन् ।

एचए टुल्कु उर्गेन रिन्पोछेको निधनपछि आनी छोइङ डोल्माले गुम्बा छाडेकी थिइन् । त्यसपछि उनी लामो समयसम्म काठमाडौंको गोंगबुमा भाडाको घरमा बसेकी थिइन् । त्यस समयमा उनीसँग आर्थिक स्रोत सीमित रहेको र विभिन्न गाउँबाट आएका केही बालिकाहरूलाई आफूसँग राखेर दाताहरूलाई भिक्षुणीका रूपमा प्रस्तुत गर्ने गरेकी थिइन् । पछि चीनबाट चन्दा तथा सहयोग प्राप्त गरेपछि उनले फर्पिङमा एउटा सानो आर्य तारा मन्दिर स्थापना गरेको बताइएको छ । त्यहाँ करीब ५० देखि ६० जना भिक्षुणीहरू बस्ने गरेका थिए ।

ती भिक्षुणीहरूले पर्याप्त शिक्षा प्राप्त गरेका थिए कि थिएनन्, साथै संस्थाको गतिविधि तथा प्राप्त चन्दाको उचित अभिलेख र पारदर्शी व्यवस्थापन थियो कि थिएन भन्ने विषयमा प्रश्न उठाइएको छ। विश्वसनीय प्रमाण उपलब्ध भएमा सम्बन्धित निकायले यी विषयमा अनुसन्धान गर्न सक्छन्।

३. नेपाली नागरिकता तथा राहदानीसम्बन्धी प्रश्नहरू

आनी छोइङ डोल्माले नेपाली नागरिकता तथा राहदानी प्राप्त गर्ने क्रममा अपनाइएको प्रक्रिया र पेस गरिएका कागजातहरूबारे पनि प्रश्न उठाइएको छ । उनले बूढानीलकण्ठ नगरपालिका वडा नं. २ मा नागरिकता दर्ता गराउँदा सानु कान्छा तामाङ मोक्तानलाई आफ्नो पिता उल्लेख गरेकी छिन् । तर, सानु कान्छा तामाङ मोक्तान उनका जैविक पिता नभएको साथै, उनका एकजना मात्र छोरा रहेको र छोरी नभएको उक्त छोराको नाम प्रमाण सिंह लामा, अर्थात् मगाई, रहेको छ ।

आनी छोइङ डोल्माले आफ्नो फूलको आँखामा पुस्तकमा आफ्ना माता–पिता तिब्बतबाट आएको कुरा पटक–पटक उल्लेख गरेकी छिन् । उनले सार्वजनिक रूपमा आफूलाई तिब्बती मूलको व्यक्तिका रूपमा चिनाएकी छिन् । तर, उनको नागरिकतामा छोइङ डोल्मा मोक्तान लामा नाम उल्लेख रहेको छ ।

यी विवरणहरूका आधारमा आनीले सार्वजनिक रूपमा बताएको पारिवारिक पृष्ठभूमि र नागरिकतामा उल्लेख भएका विवरणहरूबीच कुनै असंगति छ कि छैन भन्ने प्रश्न उठेको छ । त्यसैले उनको जन्म, जैविक माता–पिता, नागरिकता दर्ता तथा राहदानी जारी गर्ने प्रक्रियासम्बन्धी विषय अनुमानका आधारमा नभई आधिकारिक अभिलेख र प्रमाणका आधारमा जाँच गरिनुपर्छ भन्ने माग छ ।

यसैगरी, बूढानीलकण्ठ नगरपालिका वडा नं. २ मा रहेका सानु कान्छा तामाङ मोक्तानका आफन्तहरूले आनी छोइङ डोल्मा उनकी छोरी नभएको दाबी गर्दै आएको आरोप पनि लगाइएको छ । यदि यस्तो दाबी गरिएको हो भने सम्बन्धित व्यक्तिहरूको औपचारिक बयान तथा उपलब्ध प्रमाणहरू संकलन गरी सक्षम सरकारी निकायले निष्पक्ष रूपमा मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ ।

४. सरकारी अनुसन्धानको माग

नेपाल सरकारको जिम्मेवारी नागरिकता, राहदानी तथा अन्य सरकारी कागजातहरू प्रचलित कानूनअनुसार जारी भएको सुनिश्चित गर्नु हो ।

यस प्रकरणमा अनियमितता भएको आशंका गर्ने विश्वसनीय प्रमाण उपलब्ध भएमा सम्बन्धित सरकारी निकायले निष्पक्ष, पारदर्शी र विस्तृत अनुसन्धान गर्नुपर्छ । अनुसन्धानका मुख्य विषयहरू निम्न हुन सक्छन् ।

१. पारिवारिक पृष्ठभूमि तथा जैविक नाता: उनका जैविक माता-पिता र पारिवारिक इतिहाससम्बन्धी विवरणको आधिकारिक पुष्टि गर्ने ।

२. नागरिकता दर्ता: नेपाली नागरिकता प्राप्त गर्न पेस गरिएका कागजात तथा अपनाइएका कानूनी प्रक्रियाहरूको परीक्षण गर्ने।

३. राहदानी जारी गर्ने प्रक्रिया: राहदानीका लागि पेस गरिएका विवरण, प्रमाण तथा अभिलेखहरूको प्रमाणीकरण गर्ने।

४. धार्मिक संस्था तथा चन्दाको व्यवस्थापन: विश्वसनीय प्रमाण उपलब्ध भएमा प्राप्त चन्दाको उपयोग, संस्थाका गतिविधि तथा त्यहाँ रहेका भिक्षुणीहरूको शिक्षा, संरक्षण र कल्याणसम्बन्धी विषयहरूको परीक्षण गर्ने।

५. जवाफदेहिता तथा पारदर्शिता: कानून र गोपनीयतासम्बन्धी व्यवस्थाको पालना गर्दै अनुसन्धानका निष्कर्ष सार्वजनिक गर्ने।

हामी पारदर्शिता र जवाफदेहिताको उद्देश्यले यी प्रश्नहरू नेपाल सरकार तथा सम्बन्धित निकायसमक्ष प्रस्तुत गरिरहेका छौँ। हामीसँग आफैँ सरकारी अनुसन्धान सञ्चालन गर्ने कानूनी अधिकार छैन भन्ने कुरा हामी स्वीकार गर्दछौँ । अनुसन्धान गर्ने जिम्मेवारी सम्बन्धित सक्षम सरकारी निकायको हो ।

५. अन्तिम अपील

हामी नेपाल सरकार, सम्बन्धित सरकारी निकाय तथा आम नागरिकलाई यस विषयमा खुला मन, निष्पक्ष दृष्टिकोण र सत्यप्रतिको प्रतिबद्धताका साथ अघि बढ्न हार्दिक आग्रह गर्दछौँ ।

सम्भावित अनुसन्धान राजनीतिक प्रभाव, व्यक्तिगत पूर्वाग्रह तथा भ्रष्टाचारबाट मुक्त हुनुपर्छ । सबै सम्बन्धित प्रमाणहरूको निष्पक्ष परीक्षण गरिनुपर्छ र कानूनले अनुमति दिएको सीमाभित्र अनुसन्धानका निष्कर्ष सार्वजनिक गरिनुपर्छ ।

हाम्रो उद्देश्य कसैप्रति व्यक्तिगत पूर्वाग्रह राख्नु होइन, बरु वास्तविक तथ्य स्थापित गर्नु, कानुनी शासनको सम्मान गर्नु र प्रमाणबाट दोष पुष्टि भएको अवस्थामा जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्नु हो । सत्यतथ्य निष्पक्ष र पारदर्शी अनुसन्धानबाट स्थापित होस् ।

(सामाजिक सञ्जालबाट साभार)